Ռուս-ղազախական հարաբերություններ. Ինչպե՞ս են որոշ ուժեր խաղում մարդկանց հույզերի հետ

30.12.22 | 16:20

Ռուսական տեղեկատվական դաշտում որոշ անբարյացակամ ուժերի կողմից, որոնք ուղղորդվում են դրսից և շահագրգռված են ռուս-ղազախական հարաբերությունների վատթարացմամբ, վերջին շաբաթներին կրկին ակտիվորեն շրջանառվում է Ղազախստանում ազգայնականության թեման։ Դա առաջին անգամ չէ, որ տեղի է ունենում։ Ինչ փաստարկներ էլ բերեն Աստանայում, այս որոշակի ուժերը անընդհատ բարձրացնում են մի հարց, որը ղազախստանցիներին, կարծես թե, այնքան էլ չի հուզում

Ղազախստանում ռուսատյացության մեղադրանքների տարափն ուժեղացել է պատերազմի սկսվելուց հետո։ «Երկչոտ» հայտարարություններից այն մասին, որ «Ղազախստանի կառավարությունում նստած են նացիստների աջակիցները» մինչև կիսափորձագետների բացահայտ կոչերը՝ «Ուկրաինայից հետո կարգուկանոն հաստատել նաև Ղազախստանում»։ Ընդհանուր առմամբ, դա տեղի է ունեցել ոչ մեկ անգամ, և շարունակվում է։

Թե ինչու է դա տեղի ունենում, և որքանով են հիմնավորված Ղազախստանի մեղադրանքները ազգայնականության վերաբերյալ, փորձենք պարզել։

Ռուսաստանից որոշ «փորձագետները» հաճախ Ղազախստանին մեղադրում են այն բանում, որ այնտեղ իբր ապրում է անբարյացակամ ու անշնորհակալ ժողովուրդ։ Նրանք, իբր, մոռացել են հավերժական բարեկամության, համատեղ անցյալի մասին և ճնշում են ռուսախոս բնակչությանը։

Վերոնշյալ թեմատիկայով սադրիչ թեզերի տարածման գործում առանձնահատուկ դեր ունեն նաև անանուն տելեգրամյան ալիքները։ Դրանցից մեկը՝ «Յարոսլավի պատվոգրերը», վերագրվում է երբեմնի հայտնի ղազախ լրագրող Յարոսլավ Կրասիենկոյին։ Նա երկար ժամանակ բարեհաջող ապրում էր Ղազախստանում, աշխատում էր հանրապետական ալիքում, լուսաբանում էր Նազարբաևի գործունեությունը նախագահական ավազանում, նրա մասին ֆիլմեր էր նկարահանում, ընդհանուր առմամբ, այսպես ասենք, շատ հավատարիմ էր իշխանությանը, ռեժիմին և երկրին։ Եվ հետո նա գնաց Ռուսաստան և հանկարծ, այնտեղից, հեռվից, շատ թերություններ տեսավ այս երկրում

Հեռուստաալիքի հեղինակն անընդհատ դիմում է ղազախական օրակարգին՝ իրադարձություններում ազգայնականության նշաններ փնտրելով։ Նրա խոսքով, Ղազախստանում ռուսներին, որոնք պատերազմի սկզբից աջակցել են Ռուսաստանին, «մղձավանջներ են սարքել, թունավորել, նվաստացրել, հեռացրել են աշխատանքից։ Որովհետև ազգայնականներն այլ կերպ չեն հասկանում»։ Սա մեջբերում է, որը ստուգման արդյունքում պարզվեց, որ սովորական մանիպուլյացիա է: Ղազախստանում քաղաքական հայացքներ արտահայտելու համար պատերազմի սկզբից ոչ մեկին չեն հետապնդել և աշխատանքից չեն հեռացրել։

Այնուամենայնիվ, Ղազախստանը մի երկիր է, որտեղ բոլորը պետք է հարգեն օրենքը և հետևեն դրա տառին: Նման բան կա Ղազախստանում։ Երկիրը բազմազգ է։ Եվ 30 տարվա ընթացքում ազգամիջյան հողի վրա մեծ հակամարտություններից նրան հաջողվել է խուսափել հենց խիստ կարգավորման շնորհիվ։ Ինչի մասին, ի դեպ, նույն Կրասիենկոն բազմիցս և հիացմունքով գրել Է Ղազախստանում գտնվելու ժամանակ։

«Յարոսլավի նամակներ» տելեգրամային ալիքում գրառումները, ի դեպ, նույնպես երբեմն տարածվում են, գուցե դա է պատճառը, որ լրագրող Կրասիենկոն սկսեց հերքել հեռուստաալիքի մասնակցությունը՝ հասկանալով, որ հակառակ դեպքում նա պարզապես չի կարողանա նորից գալ մի երկիր, որտեղ, ինչպես ինքն է պնդում, «ճնշվել է»: Իսկ ինչ-որ պահի գալը կարող է շատ անհրաժեշտ լինել, ինչպես ցույց է տվել բազմաթիվ ռուս ռելոկանտների փորձը։ ։

Վերջիններին Ղազախստանում, չնայած Ռուսաստանի քաղաքականության նկատմամբ տարբեր վերաբերմունքին, ամբողջ սեպտեմբերն ընդունել են շատ ջերմ, կերակրել, հաճախ անվճար տեղավորել։ Այն նույն ղազախները, որոնք իբր «այդքան ճնշում են ռուսներին», առանց հարցնելու նրանց վերաբերմունքը պատերազմի նկատմամբ, անշուշտ օգնել են։

Իսկ ռուսները Ղազախստանում նույնիսկ ակցիա էին անցկացնում ՝ «մեզ պետք չէ փրկել»՝ հանդես գալով տեսաուղերձով, որում բացատրել են, որ Ղազախստանում երբեք ճնշում կամ իրավունքների ոտնահարում չեն զգացել։

Իսկ նրանք, ովքեր ասում են, որ ռուսները զանգվածաբար փախչում են Ղազախստանից, ուզում եմ միայն մեկ պատմություն պատմել։

Ղազախստանում 2021 թվականի գործարար է ճանաչվել ֆինանսիստ Թիմուր Տուրլովը՝ Մոսկվայից, ով ապրում է Ղազախստանում մոտ 10 տարի, ով հենց այնտեղ է կառուցել իր բազմամիլիարդանոց բիզնեսը և այս տարի ընդունել է Ղազախստանի քաղաքացիություն։

Դուք նրան կպատմեք այն մասին, թե ինչպես են Ղազախստանում ճնշում «ոչ ղազախներին», իսկ մենք կլսենք…

Նրանց համար, ովքեր փորձում են փչացնել հարաբերությունները Ղազախստանի և Ռուսաստանի միջև, ես կներկայացնեմ մի քանի կարևոր փաստ:

Նախ՝ Ղազախստանը բազմազգ պետություն է, որում ավելի քան 130 էթնիկ խմբեր միասին գոյակցում են։ Ղազախստանի իշխանությունները ստեղծում են բոլոր պայմանները ժողովուրդների լեզուների և մշակույթի պահպանման համար, հավասար հնարավորություններ են ապահովում հանրապետության տարածքում բնակվող տարբեր դավանանքների ներկայացուցիչների համար: Ղազախստանի բոլոր խոշոր քաղաքներում մզկիթները հարակից են ուղղափառ եկեղեցիներին, կաթոլիկ եկեղեցիներին, սինագոգներին և աղոթքի տներին:

Երկրորդ, 19 միլիոնանոց Ղազախստանում ապրում են ավելի քան 13 միլիոն ղազախներ և գրեթե 3 միլիոն ռուսներ՝ թվով երկրորդ էթնիկ խումբը: Տոկաևը հայտարարել է, որ պետք է «հիշել և միջոցներ ձեռնարկել ղազախերենի կարգավիճակի ամրապնդման համար, բայց ոչ ի վնաս այլ լեզուների, և այն քաղաքացիների նկատմամբ խտրականության նպատակով, որոնք խոսում են այլ լեզուներով»:

Երրորդ՝ երկրում նախկինի պես պահպանվում է ռուսաց լեզվի բարձր կարգավիճակը։ Առօրյա կյանքում այն հավասար է ղազախերենին: Նախագահ Կ. Տոկաևը դիմում է ազգին, խորհրդակցություններ է անցկացնում երկու լեզուներով։ Ռուսաց լեզուն ունի պաշտոնական կարգավիճակ և ճանաչվում է որպես ազգամիջյան հաղորդակցության լեզու: Ղազախստանի նախագահն առաջարկել Է ԱՊՀ-ի հովանու ներքո ռուսաց լեզվի աջակցության և առաջխաղացման միջազգային կազմակերպություն ստեղծել:

Չորրորդ՝ անկախության 31 տարիների ընթացքում Ղազախստանում էթնիկ կամ կրոնական հողի վրա խոշոր բախումներ չեն գրանցվել։ Տեղի են ունեցել վեճեր և հարաբերությունների պարզաբանումներ, որտեղ տարբեր կողմերում եղել են տարբեր ազգությունների ներկայացուցիչներ, բայց հակամարտությունների իրական պատճառը կապված չէ էթնիկ պատկանելության հետ: Այս հաջողության հիմքում խաղաղությունն ու համերաշխությունն է Ղազախստանի բազմազգ հասարակության մեջ։

Հինգերորդ, հանդուրժողականությունը գերակշռող մահմեդական բնակչություն ունեցող երկրում մի երևույթ է, որը հարթեցնում է զգայուն ձևերը, որոնք ունեն էթնո-կրոնական բնույթ: Ղազախստանի իշխանություններին հաջողվում է իրավիճակը կայուն պահել։ Կառուցվել է ազգամիջյան և միջկրոնական համաձայնության ղազախական եզակի մոդել, որը թույլ է տվել հասարակության մեջ ձևավորել վստահության, համերաշխության և փոխըմբռնման մթնոլորտ։

Ղազախստանն այսօր ցույց է տալիս համազգային և միջկրոնական կոնսենսուսի լավ օրինակ և վառ ապացույցն է այն բանի, որ խաղաղությունից շահում են բոլորը, պատերազմից՝ միայն մի քանիսը։

Կ. Տոկաևի խոսքով՝ «էթնիկ ամբարտավանության բոլոր դրսևորումները և խտրականությունը ցանկացած հատկանիշով պետք է կասեցվեն օրենքին համապատասխան»:

Միջազգային բարդ իրադրության պայմաններում անհրաժեշտ է պահպանել Ղազախստանի և Ռուսաստանի միջև փոխհարաբերությունների ներկայիս մակարդակը, ինչպես նաև ԵԱՏՄ-ի և ՀԱՊԿ-ի շրջանակներում երկրների հետ փոխհարաբերությունները և թույլ չտալ որոշ ապակառուցողական ուժերի և անհատների յուղ լցնել կրակի վրա և խաղալ մարդկանց հույզերի հետ։

Աշոտ Սարգսյան, քաղաքագետ