Շարունակո՞ւմ են արդյոք դաշնակիցներ մնալ Իրանն ու Ռուսաստանը. Donya-e Eqtezad, Թուրքիա

06.08.17 | 16:19

Այն ժամանակ, երբ Իրանը և Ռուսաստանը Մերձավոր Արևելքում, հատկապես Սիրիայում և Իրաքում զարգացրին փոխադարձ հարաբերությունները արտաքին քաղաքականության մի շարք հարցերի ուղղությամբ, ԱՄՆ Զինված ուժերի շտաբների ղեկավարների միացյալ կոմիտեի նախագահ Ջոզեֆ Դանֆորդը հայտարարեց, որ մերձավորարևելյան տարածաշրջանի նկատմամբ Իրանի և Ռուսաստանի մոտեցումները հազիվ թե կարելի լինի նման կամ մոտ համարել:

«Սխալ չի լինի ենթադրել նույնիսկ, որ Իրանը և Ռուսաստանը, ձգտելով հնարավորինս մեծ ազդեցություն ունենալ Սիրիայի վրա, նույնիսկ կմրցակցեն միմյանց հետ»,- ասել է Դանֆորդը: Սակայն եթե ամենաընդհանուր գծերով նայելու լինենք, ոչ Իրանը, ոչ Ռուսաստանը, ոչ էլ Սիրիայի կառավարությունը ամերիկացի գեներալի կանխատեսումների համաձայն չեն գործում: Իրանի ձգտումները այդքան էլ չեն տարբերվում Ռուսաստանի ծրագրերից. երկու երկրներն էլ առիթ չեն տալիս տարբեր համարելու իրենց գործողությունները:

Ռուսաստանը Մերձավոր Արևելքի տարածաշրջանը որպես «գործիք» է դիտում: Այս իմաստով Դանֆորդի խոսքերը ինչ-որ իմաստով ճիշտ են, քանի որ ինքն իրենով Մերձավոր Արևելքը Ռուսաստանի համար առաջնահերթություն չէ արտաքին քաղաքականության մեջ, այլ գլոբալ առումով համաշխարհային բնույթի միանգամից մի քանի նպատակների հասնելու միջոց: Դրանց մեջ համաշխարհային քաղաքականության մեջ գերտերության իր դերի վերադարձն է:

Մերձավոր Արևելքից դեպի Եվրոպա ներգաղթի խնդիրը միայն «գործիք» է Ռուսաստանի ձեռքում, որով նա փորձում է ազդել Եվրոպայի վրա: Մյուս կողմից էլ Միջերկրական ծովում Ռուսաստանի ռազմածովային ուժերի նեկայությունը շատ կարևոր է ռուսական քաղաքական ղեկավարության համար: Դա թույլ կտա մեծացնելու ճնշումը Եվրոպայի վրա: Ռուսաստանի ռազմածովային ուժերի դոկտրինի համաձայն՝ այդ երկիրը մինչև 2020թ. իր հզոր ներկայությունը պիտի ապահովի և՛ Միջերկրական ծովում, և՛ Սև ծովում, Հյուսիսային սառուցյալ, Հնդկական և Ատլանտյան օվկիանոսներում, ինչպես նաև հասնի Կուբայում, Վենեսուելայում, Նիկարագուայում, Սիցիլիա կղզում և Սիրիայում նոր ռազմաբազաների տեղադրմանը:

Գլոբալ անվտանգության համակարգի ստեղծում

Սիրիա զորքեր ուղարկելու Ռուսաստանի նպատակը բացատրվում է հեռագնա ռազմավարությամբ, որ հայտնի է «Գլոբալ անվտանգության համակարգի ստեղծում» ձևակերպումով: Սակայն գլոբալ անվտանգության համակարգի ստեղծումը ներկա պայմաններում Ռուսաստանին ձեռնտու չէ մի քանի պատճառներով: Նախևառաջ այդ համակարգը ստեղծվում է ԱՄՆ-ի և Եվրոպայի նախագծի համաձայն և նրանց շահերը սպասարկելու համար: Երկրորդ պատճառն այն է, որ այդ համակարգը սահմանափակում է Ռուսաստանի ազդեցությունը և խոչընդոտում համաշխարհային գերտերություն դառնալու նրա նպատակին: Երրորդը, որ այն միանգամայն անտեսում է Ռուսաստանի անվտանգության շահերը և նրա համար ռազմավարական «թակարդ» է լարում: Եվ չորրորդ պատճառը, ինչպես պնդում են իրենք՝ ռուսները, այն է, որ այն անհրաժեշտ արդյունք չի տալիս, ընդհակառակը, պաշտպանում է ապակառուցողական, ապակայունացմանը միտված փոփոխությունները, որոնք նկատելի են 21-րդ դարում: Այս գործոնները փաստում են, որ անհրաժեշտ է վերանայել գործող համակարգը: Գլոբալ անվտանգության նոր համակարգը պետք է հաշվի առնի Ռուսաստանի շահերը և չեզոքացնի Եվրոպայում, Կովկասում և Մերձավոր Արևելքում Ռուսաստանի «ռազմավարական մեկուսացումը», ինչպես նաև ճանաչի նրա՝ որպես համաշխարհային գերտերութան դերը:

Տեսակետների տարբերություն

Պետք է ուշադրություն դարձնել, որ Իրանը և Ռուսաստանը տարածաշրջանի խնդիրների վերաբերյալ տարակարծիք են: Ռուսաստանը մերձավորարևելյան քաղաքականության մեջ իրեն համարում է տարածաշրջանային միակ ուժը, մինչդեռ Իրանի համար կենսական ամենակարևոր խնդիրներից մեկը Մերձավոր Արևելքում կայունության և անվտանգության հաստատումն է: Ներկա պահին ակնհայտ է, որ Մոսկվան և Թեհրանը փաստացի նույն կերպ են մոտենում սիրիական հակամարտությանը և Իրաքի խնդիրներին: Նրանք ցանկանում են, որ տարածաշրջանում կայունություն հաստատվի: Բայց միևնույն ժամանակ պետք է հաշվի առնել, որ երկու կողմերն էլ ընդհանուր շահեր ունեն միայն տակտիկայի առումով, իսկ իրենց ընդհանուր շահերի առումով ունեն տարաձայնություններ: Դա չի նշանակում, որ երկու կողմերը չեն կարող ռազմավարական փոխհամաձայնության գալ երկարաժամկետ հեռանկարի առումով, թեպետ ԱՄՆ-ը սիրում է պնդել, որ դա անհնար է:

Հարկ է ուշադրություն դարձնել նաև այն բանին, որ Ռուսաստանի և Իրանի հարաբերությունները միշտ էլ գնահատվել են սև կամ սպիտակ ծայրահեղ որակումներով: Իրանցիների մի մասը, օրինակ, համարում է, որ Ռուսաստանի և Իրանի շահերը ամեն հարցում համընկնում են, իսկ մյուսները, ընդհակառակը, իրենց ձգտումներն ու հույսերը կապում են Արևմուտքի հետ և Ռուսաստանին վերաբերվում են որպես անհուսալի գործընկերոջ: Սակայն իրականությունն այն է, որ Իրան-Ռուսաստան հարաբերությունները միանշանակ չեն, և դրանք իրենց խորքում Իրանի համար կարող են թե՛ հնարավորություններ թաքցնել, թե՛ վտանգներ և մարտահրավերներ: Մեծ հաշվով Իրանի դիվանագիտական կորպուսի հմտություններից է կախված, թե ինչ ուղղությամբ կընթանան այդ հարաբերությունները. կկարողանա՞ն արդյոք իրանցի դիվանագետները գուշակել Ռուսաստանի իրական նպատակները և հնարավորինս օգտվել ստեղծված իրավիճակից, թե՞ կզրկվեն ժամանակի ընձեռած հնարավորություններից, և այդ ժամանակ տարածաշրջանային անվտանգության ոլորտում Իրան-Ռուսաստան դաշինքը անարդյունավետ կլինի: