Ի՞նչ սահմաններ է «վիճարկում» Ադրբեջանը

27.04.16 | 19:29

Ի՞նչ սահմաններ է «վիճարկում» Ադրբեջանը... Փաստ է, որ Արցախի սահմանների հարցը վաղուց արդեն լուծված է, և այդ հարցը լուծել է Արցախում՝ իր իսկ բնօրրանում ապրող հայ ազգաբնակչությունը: Դժվար է պատկերացնել, թե ինչպես է պատրաստվում «կարգավորել» այդ հարցը Ռուսաստանը, եթե հենց ինքը` Ռուսաստանն է 1921 թվականին ստեղծել մեր տարածաշրջանում այդ խնդիրը: Եվ դա այն դեպքում, երբ այն ժամանակ էլ ամեն ինչ հստակ ու պարզ է եղել. Լեռնային Ղարաբաղը` Արցախը պետք է պատկաներ իր բնօրրանում ապրող և այնտեղ բացարձակ մեծամասնություն կազմող հայերին և բնականաբար կազմեր Հայաստանի անբաժան մասը: Փաստ է նաև այն, որ ներկայումս գոյություն չունի որևէ իրավական հիմք, որը հնարավորություն կտա Ադրբեջանին «վիճարկել» այդ իրողությունը:

Ողջ պատմությունը սա է. 1921-ին Լեռնային Ղարաբաղի կարգավիճակի որոշման հարցը, որքան էլ որ պարադոքսալ է, լուծել են ոչ թե Հայաստանն ու Ադրբեջանը, այլ մեկ այլ` երրորդ կողմ, տվյալ դեպքում` Սովետական Ռուսաստանը, իսկ ավելի ստույգ` Սովետական Ռուսաստանի կուսակցական մարմինը, կատարելով չորրորդ կողմի, տվյալ դեպքում` իր դաշնակից քեմալական Թուրքիայի քաղաքական պատվերը: Իրավական տեսանկյունից ավելի անընդունելի հանգամանքներ դժվար թե կարելի է պատկերացնել, երբ երրորդ երկրի կուսակցական մարմինը, առանց որևէ լիազորությունների, իր կուսակցական նիստում հանկարծ որոշում է մեկ այլ երկրի որևէ տարածքի կարգավիճակը: Կարծում եմ, իր բացառիկ անհեթեթությամբ` դա թերևս նախադեպը չունեցող «իրավական» ակտ է միջազգային իրավունքի պատմության մեջ:

Հիշեցնենք, որ 1921-ի հուլիսի 4-ին Ռուսաստանի կոմունիստական կուսակցության Կովկասյան բյուրոն Թիֆլիսում հրավիրում է լիագումար նիստ, որի ընթացքում հենց սկզբից տրամաբանորեն հաստատվում է եղած իրողությունը` Լեռնային Ղարաբաղը Սովետական Հայաստանի մաս հանդիսանալու փաստը։ Սակայն Մոսկվայի կուսակցական վերադասի թելադրանքով և Իոսիֆ Ստալինի անմիջական միջամտությամբ, ինչպես նաև օգտվելով Հայաստանի ողջ տարածքի քեմալական Թուրքիայի և Սովետական Ռուսաստանի զորամիավորումների կողմից ռազմակալած լինելու փաստից` հուլիսի լույս 5-ի գիշերը նույն այդ Կովկասյան բյուրոն անակնկալ կերպով վերանայում է նախորդ օրվա կայացրած որոշումը: Ընդունվում է Լեռնային Ղարաբաղը Սովետական Ադրբեջանի՝ քեմալական Թուրքիայի թելադրանքով ստեղծված տարածքային այդ նորաթուխ միավորի կազմում ընդգրկելու տրամաբանությունից զուրկ որոշում, և դա այն դեպքում, երբ չէր պահպանվել նույնիսկ Կովկասյան բյուրոյի նիստի ձևական ընթացակարգը։

Ռուբեն Շուխյան