«Պրիմիտիվ գողությունները» շարունակվում են. ինչո՞վ է զբաղված կառավարությունը

05.06.17 | 11:04

1in.am-Վերահսկիչ պալատը հրապարակել է 2016թ. իր տարեկան հաշվետվությունը, որը դարձյալ բազմաթիվ և բազմաբովանդակ ու միլիոնավոր դրամների չարաշահումներ է բացահայտում: Ի միջի այլոց նշենք, որ այս հաշվետվության կազմելու կամ ավելի շուտ ստուգումների ժամանակ ՎՊ նախագահն Իշխան Զաքարյանն էր: Նա այդ աշխատանքների ժամանակ դեռ հրաժարական չէր տվել ու չէր միացել «Ծառուկյան» դաշինքին: Բայց արժի նաև նշել, որ ՎՊ վերջին տարիների հաշվետվություններում խախտումների վերաբերյալ ձևակերպումները բավականին թույլ են ու լղոզված: Եթե ժամանակին շատ կոնկրետ և գումարային չարաշահումներ էին արձանագրվում, ապա հիմա խախտումներն այնքան նուրբ են ձևակերպվում, որ չես հասկանում՝ պետական պաշտոնյաներն այդ ծրագրից գումար գողացե՞լ են, թե՞ ոչ:

Հիշեցնենք, որ խախտումների արձանագրման դեպքում Ի. Զաքարյանի ու ՎՊ-ի համարձակությունն իսպառ ջախջախվեց 2012թ. տարեկան հաշվետվության ներկայացումից հետո, երբ նա հայտարարեց, թե բյուջեի մոտ 70 տոկոսը կոռուպցիոն ռիսկի տակ է: Ս. Սարգսյանն անմիջապես նրան կանչեց նախագահական ու հրապարակավ հայտարարեց, թե քո կարծիքը որևէ մեկին հետաքրքիր չէ, այն քո տանը կասես: Դրանից հետո ՎՊ հաշվետվությունները դարձան հնարավորինս անատամ: Հիմա առավել ևս, քանի որ ՎՊ նախագահ դարձավ Ս. Սարգսյանի մտերիմ ընկեր Լևոն Յոլյանը:

Ինչևէ, որքան էլ ՎՊ-ն մեղմացնի իր ձևակերպումները, միևնույն է, սոցիալական ոլորտում կատարած նրա ուսումնասիրությունները նույնպես աղաղակող խախտումների մասին են խոսում: Օրինակ՝ 2016թ. ուսումնասիրվել է ՀՀ պետական բյուջեով նախատեսված ընտանեկան և սոցիալական նպաստների, հրատապ դրամական օգնության և մինչև երկու տարեկան երեխայի խնամքի նպաստի նշանակման գործընթացներն ու տարբեր խախտումներ հայտնաբերվել, որոնք գումարների փոշիացում կամ գողացում են ենթադրում: ՎՊ-ն ուսումնասիրել է Սյունիքի, Վայոց ձորի, Շիրակի, Գեղարքունիքի և Տավուշի մարզպետարանների ենթակայության՝ 20 Սոցիալական աջակցության տարածքային գործակալությունների (ՍԱՏԳ) և Ջերմուկի սոցիալական աջակցության բաժինը, ու 63․6 մլն դրամի 539 խախտում հայտնաբերել: Խախտումներից մի մասը ենթադրում է նպաստը դադարեցնելու վերաբերյալ տեղեկությունը ժամանակին համակարգ չմուտքագրելը, ինչի արդյունքում գումարը շարունակվել է վճարվել՝ պետությանը պատճառելով վնաս:

Կամ՝ բյուջեից սոցիալապես անապահով ընտանիքներին էլեկտրաէներգիայի սպառման համար տրվող սուբսիդիանների գրանցման դեպքում որոշ ընտանիքներում խստացրել են գոյություն ունեցող դրությունը, որ նրանք օգտվեն այդ ծրագրից: Տարեցների խնամքի հաստատություններում հայտնաբերել են տարատեսակ խախտումներ՝ ընդհուպ մինչև ապրանքների գների ուռճացում և այլն: Իհարկե, նման մոռացկոտությունը կամ «սրտացավությունը» պատահական չի ստացվում, սոցապ աշխատողները դա միտումնավոր են անում, և արդյունքում նպաստառուի ստացած գումարից որոշ հատված հետ է վերադարձվում այդ աշխատակցին: Բնականաբար այդ աշխատակիցը ստացած գումարը միայնակ չի գրպանում, մի մասը տալիս է իր ղեկավարին: Եվ այդպես պետբյուջեի կամ ժողովրդի հաշվին սկսում են հարստանալ աշխատանքի և սոցիալական ապահովության պաշտոնյաները՝ սկսած բաժինների պետերից, վերջացրած նախարարով: Հավանաբար հենց այդ խախտումների պատճառով էլ նախարար Արտեմ Սարգսյանին այս անգամ մեծ դժվարությամբ վերանշանակեցին:

Ինչևէ: ՎՊ-ի ուսումնասիրության արդյունքում պարզվել է, որ դարձյալ չարաշահումներ են լինում պետական աշխատողներին բյուջեից հատկացվող սոցիալական փաթեթների իրացման ժամանակ: «Սոցիալական փաթեթի շահառուները լիարժեք չեն սպասարկվել և բուժօգնություն ստացել են ուշացումներով, քանի որ որոշ բժշկական կազմակերպություններ կատարում են հերթագրումներ: Որոշ բժշկական կազմակերպություններում չի վարվում պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնություն և սպասարկում ստացող քաղաքացիների իրազեկման թերթիկի ստացումը հաստատող համապատասխան գրանցման և հաշվառման մատյաններ»,- նշված է այս բաժնում:

ՎՊ-ն, սակայն, չի մասնավորեցնում, թե խոսքը կոնկրետ որ բուժհաստատություններին է վերաբերում, որքան դեպքի և ի վերջո որքան գումարի խախտում է եղել: Բայց այդ ծառայության տակ ահռելի գումարներ են թաքնված: «Որոշ դեպքերում վիրահատական ծառայությունների վերաբերյալ սխալ ներկայացված հաշվետվություններով փոխհատուցման են ներկայացվել ավելի թանկ ծառայություններ, որոնք ենթակա են ճշտման: Որոշ դեպքերում բուժօգնություն է ցուցաբերվել այնպիսի հիվանդությունների և վիճակների կապակցությամբ, որոնք ՀՀ կառավարության 27.03.2014թ. թիվ 375-Ն որոշման շրջանակներում փոխհատուցման ենթակա չեն»,- նշում է ՎՊ-ն, բայց դարձյալ չի մասնավորեցնում, թե որքան գումար է գողացվել:

Չէ որ յուրաքանչյուր նման դեպք՝ բյուջեից ինչ-որ բուժհաստատության օգտին գումարների գանձում է: Իսկ պետպատվեր ստացող հիվանդանոցներից յուրաքանչյուրը նախկին կամ ներկա ինչ-որ պաշտոնյայի անվան հետ է կապվում: Հիշեցնենք, որ անցած տարի առողջապահության նախարարությունում մեծ աղմուկով բացահայտվեց ահռելի չափերի հասնող չարաշահումներ, որոնց արդյունքում պետպատվերի կամ այլ ձևակերպումների անվան տակ խոշոր գումարներ էին յուրացվել: Դա տեղի էր ունեցել առողջապահության նախկին նախարար Դերենիկ Դումանյանի օրոք, իսկ բացահայտումների արդյունքում ձերբակալվեց պետական առողջապահության գործակալության պետ Սարո Ծատուրյանը, բայց որոշ ժամանակ անց ազատ արձակվեց: Փաստորեն նույնը շարունակվում է նաև գործող նախարարի՝ Լևոն Ալթունյանի օրոք:

«Որոշ զբոսաշրջային օպերատորներ լիարժեք չեն կատարել հյուրանոցների հանդեպ իրենց ունեցած պայմանագրային պարտավորությունները, ՀՀ բյուջեից ստացված գումարները ծախսել են այլ նպատակներով, ինչի պատճառով կուտակվել են պարտքեր: Ամրագրման հավաստագրերը տրված են եղել սոցիալական փաթեթի շահառուների անունով, սակայն, հաճախ, սոցիալական փաթեթից փաստացի օգտվել են շահառու չհանդիսացող քաղաքացիներ»,- սա նույնպես մեզ վաղուց ծանոթ թեմա է:

Նախկին վարչապետ Հովիկ Աբրահամյանն ինչ-որ պահ ցանկացավ դադարեցնել պետական ծառայողներին սոցփաթեթների տրամադրումը, քանի որ այդ դեպքում նույնպես կային չարաշահումներ թե՛ առողջապահական, թե՛ զբոսաշրջային բաղադրիչներում, բայց առաջացած դժգոհությունների արդյունքում հրաժարվեց այդ մտքից: Իսկ չարաշահումները կամ ինչպես նշում է Կարեն Կարապետյանը՝ «պրիմիտիվ» գողություններն այդ ծրագրում մինչև օրս շարունակվում են: Բայց թե ՎՊ-ն հիմա ինչու նախկինի նման իրերն իրենց անունով չի կոչում, ինչու չի մասնավորեցնում, թե որ հիմնարկներն ինչքան գումար են փոշիացրել կամ գրպանել, հասկանալի չէ: Կամ կառավարությունն ինչո՞ւ չի անդրադառնում ՎՊ-ի այս բացահայտումներին, ինչպես վերը նշված աղմկոտ զեկույցի դեպքում Տիգրան Սարգսյանն էր հանձնարարել իր նախարարներին: