Կենտրոնական և Արևելյան Եվրոպայի կոմունիստական վարչակարգերի վերջին տարիները և Խորհրդային Միության փլուզումը առաջ բերեցին կոմունիստական և հետկոմունիստական երկրների քաղաքական էլիտաների ուսումնասիրության նոր ալիք: Միության էլիտաներին նվիրված հետազոտություններ իրականացրին մի շարք արևմտյան գիտնականներ՝ Սառը պատերազմի ժամանակաշրջանի մեկնարկից սկսած: Ուսումնասիրությունները հիմնականում նկարագրում և վերլուծում էին խորհրդային էլիտաների բնույթը և հազվադեպ էին անդրադառնում դրանց դերակատարմանը ժողովրդավարացման հարցում ԽՍՀՄ փլուզումից հետո հետազոտությունների հիմնական շեշտը դրվեց հետխորհրդային հանրապետություններում վարչակարգի վերափոխման հիմնախնդրի և այդ գործընթացում էլիտաների ունեցած դերակատարման վրա: Հետկոմունիստական տարածքում վարչակարգի ձևափոխումները բացատրելու և կանխատեսելու համար կիրառվեցին ժողովրդավարական անցման էլիտայակենտրոն տեսությունները, որոնք մշակվել էին այլ տարածաշրջաններում տեղի ունեցած անցումների հիման վրա (օրինակ` Հարավային Եվրոպա, Լատինական Ամերիկա):
Հետխորհրդային Հայաստանի վերափոխման կարևորագույն իրադարձությունը, որը նախորդել է Խորհրդային Միության փլուզմանը, Գերագույն խորհրդի ընտրություններն էին՝ 1990թ. մայիսին և հունիսին: Մեծամասնական ընտրակարգով անցկացված այս ընտրություններն առաջին բազմակուսակցական ընտրություններն էին, որոնց արդյունքում Կոմունիստական կուսակցության ներկայացուցիչները քաղաքական փոքրամասնություն դարձան օրենսդիր մարմիններում:
Պատգամավորները ներկայացնում էին երկու հիմնական խումբ: Առաջին խմբում ընդգրկված էին կոմունիստները, ովքեր եղել էին քաղաքականության մեջ դեռևս մինչ շարժման սկսվելը, և նրանք, ովքեր ընտրվել էին կոմունիստ, բայց լքել էին կուսակցության շարքերը 1990-91թվականերն ընկած անցումային ժամանակահատվածում:
ՀՀ-ում 260 ընտրված պատգամավորներից 160-ը Կոմունիստական կուսակցության անդամ էին, կամ եղել էին կուսակցական: Սակայն 1991թ.-ին Կոմունիստական խմբակցության կազմում եղել է ընդամենը 25 պատգամավոր, ովքեր հավատարիմ են մնացել կուսակցությանը: Երկրորդ խումբը ընդգրկում էր անձանց, ովքեր սկսեցին իրենց քաղաքական գործունեությունը՝ մասնակցելով Ղարաբաղյան շարժմանը: Այս խմբի ներկայացուցիչներն, ի վերջո, միացան որևէ կուսակցության, հիմնականում՝ այդ ժամանակ իշխող կուսակցությանը, կամ աստիճանաբար դուրս մղվեցին քաղաքական դաշտից: 1995թ.-ին` ԳԽ ժամկետի ավարտին, պատգամավորնե րի միայն 28 %-ը կուսակցական չէր:
Մեծամասնական ընտրակարգը և մեծ թվով տեղերը հնարավորություն ընձեռեցին նորաստեղծ և փոքր կուսակցությունների անդամներին ներկայացված լինելու ԳԽ-ում կամ ընտրություններից հետո ստեղծելու իրենց սեփական կուսակցությունները և պատգամավորական խմբերը:
Այդ ժամանակահատվածում ԳԽ-ում գրանցված էին 12 կուսակցություններ, խմբակցություններ և պատգամավորական խմբեր` ներառյալ Սփյուռքի երեք ավանդական կուսակցությունները, որոնք արագորեն վերահաստատվեցին նաև ՀՀ–ում: Այս մասնատվածությունը նպաստեց, որ 1990թ.- ՀՀՇ-ն` ԳԽ-ում գերիշխող դիրքի հաստատմանը, ինչը քաղաքական դաշտում շարունակվեց ընդհուպ մինչև 1998թ.-ը:
12:27
12:02
10:19
10:00
10:33
09:49
09:34
09:34
09:17
09:02
20:12
20:02
18:05
18:00
15:44
15:26
15:17
15:02
14:38
14:00
09:02 19.10.26
18:00 18.10.26
20:02 18.10.26
18:05 18.10.26
20:12 18.10.26
09:34 19.10.26
09:17 19.10.26
10:33 19.10.26
| երկ | երք | չրք | հնգ | ուրբ | շբթ | կրկ | |
| 1 | 2 | 3 | 4 | ||||
| 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | |
| 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | |
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | |
| 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | ||
10:00
09:36
09:19
09:02
09:44
09:18
09:02
09:39
09:18
09:02
09:55
09:42
09:18
09:02
09:34
09:18
09:02
09:38
09:19
09:02
09:52
09:36
09:19
09:02
09:36
09:15
09:02
09:36
09:19
09:13
09:01
09:47
09:35
09:17
09:02
09:33
09:16
09:02
09:48
09:34
09:16
09:02
09:49
09:36
09:15
09:55
09:42
09:33
09:19
09:02
