Արցախի տարածքում հայկական պատմամշակութային ժառանգության բռնայուրացում է իրականացվում

16.10.21 | 18:11

Ադրբեջանն Արցախի տարածքում հայկական պատմամշակութային ժառանգության բռնայուրացում է իրականացնում։ Lragir.am-ի հետ զրույցում այս մասին ասաց ԵՊՀ մշակութաբանության ամբիոնի վարիչ, պատմական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Համլետ Պետրոսյանը

«Ադրբեջանը միշտ էլ ունեցել է երկու լծակ։ Մեկը հայկական հուշարձանների աղվանականացումը, վերանվանումն ու ժխտումն է, մյուսը՝ ոչնչացումը։ Եվ նայած, թե ինչպիսի աշխարհաքաղաքական վիճակ է, այդ տարբերակներից մեկն է ընտրում։ Ես կարծում եմ՝ հիմա իրենք ավելի նախընտրել են ոչ թե հուշարձանների ոչնչացումը, այլ դրանց բռնայուրացումը։ Ավելին, հետին պլան են փորձում մղել ակնհայտ հայտնի հուշարձանների հանդեպ ոտնձգությունները։ Այսինքն՝ գործ ունենք բավական խորամանկ ու ճարպիկ թշնամու հետ։ Այո, որոշ բաներ ավերել ու ոչնչացրել են, երբ հարցնում են՝ ինչո՞ւ եք ոչնչացրել, ասում են՝ մենք ճանապարհ ենք կառուցում, «դա օկուպանտների դրած հուշարձանն է, չենք կարող հանդուրժել»։ Բայց ակնհայտ դասական հուշարձանների միտումնավոր ոչնչացումից հիմա խուսափում են։ Սա ամենևին չի նշանակում, որ իրենք դա չեն անելու, ինչպես արեցին Ջուղայի դեպքում։ Դա ուղղակի ցույց է տալիս, որ մենք այդ թշնամու իրական խորամանկությունը, նրա քայլերի հաշվարկվածությունը շատ թերագնահատում ենք։ Անընդհատ ասում ենք՝ իրենք ոչնչանցում են։ Բայց իրենք միայն չեն ոչնչացնում, ճիշտ կլինի այդ գործընթացն անվանել բռնայուրացում, որի մեջ կեղծ գիտական փաստարկներ են բերում, վերանվանումներ, գործառույթի փոփոխություններ են անում։ Ուդիական սուտ համայնքի ստեղծումը և մյուս քայլերն անմիջապես չեն ոչնչացնում հուշարձանները, բայց տրամվա են հասցնում այն հանրույթին, որի նախնիները դա ստեղծել են»,- ասաց Համլետ Պետրոսյանը։

Հարցին, թե արդյոք հայկական կողմը համարժեք պատասխան տալիս է, և ինչ քայլեր պետք է անել, մասնագետը պատասխանեց․ «Եթե խոսք է գնում համարժեք արձագանքի մասին, նշանակում է մենք էլ նույնկերպ պետք է նախաձեռնողականություն դրսևորենք, հայտարարություններ անենք պետական բարձր մակարդակով։ Ես նույնիսկ չեմ էլ կարող գնահատել ինչպիսին է իրավիճակը։ Ալիևը դարձել է Ադրբեջանի գլխավոր պատմաբանը, հուշարձանագետը և իր բոլոր ելույթներում հատուկ տեղ է հատկացնում այդ ամենին, որը նրանց քաղաքականությունն է։ Մեր կողմից, իհարկե, նման արձագանք չկա։ Բայց այն, որ միջազգային կառույցներում բարձրացված հարցերի վերաբերյալ առայժմ որևէ որոշում չկա, որն ուղղված կլինի այդ ամենը կամ մերժելուն կամ շտկելուն, փաստ է»։

Ըստ Պետրոսյանի՝ միայն վերջերս ԵԽԽՎ ընդունած բանաձևում կարևորվում են որոշ խնդիրներ, հատկապես հուշարձանների աղվանականացումը, վերանվանումը և այլն, որը չգիտենք, թե ինչ ելք կունենա։ «Ես կարծում եմ՝ առանձին անհատների, գիտական առանձին խմբերի, հասարակական կազմակերպությունների կողմից կան համապատասխան նախաձեռնություն, ջանքեր։ Թե ինչի կհանգեցնի այդ ամենը, շատ դժվար է ասել։ Մենք էլ ամենամեծ կայքն ենք ստեղծել, բայց հույս ունենալ, որ դա ինչ-որ բան կփոխի, երբ դու այդքան տկար ես, թույլ ես, շատ դժվար է։ Բոլոր դեպքերում մշակույթի հարցերը չեն լուծում մշակութաբանները, հետազոտողները։ Մշակույթի հարցը լուծում են բանակները, պետությունները, ռազմաքաղաքական ղեկավարությունը, ինչն այսօրվա Հայաստանի դեպքում շատ դժվար է պնդել»,- հավելեց նա։

Ըստ Համլետ Պետրոսյանի՝ որպեսզի պատասխանենք հարցին, թե ի՞նչ պետք է անել ստեղծված իրավիճակում, նախ պետք է պատասխանենք հարցին, թե ո՞վ պետք է անի։ «Մենք ունենք պետություն, որի պաշտպանական համակարգը համարյա կաթվածահար է, մենք ունենք գերատեսչություններ, որոնք ի վիճակի էլ չեն այդ ամենն իրագործելու։ Եվ ունենք առանձին խմբեր ու անհատներ։ Այսօր, ինչպես միշտ, ծանրությունը դրված է առանձին մասնագիտական խմբերի ու մասնագետների վրա, ինչը բացարձակ ընդունելի չէ։ Այսինքն՝ մենք պետք է հստակ պատասխանենք հարցին, թե ո՞վ պետք է այդ գործն անի», նշեց նա։