Թուրքիայի հայ համայնքի ներկայացուցիչ, Ստամբուլում ծնված և Գերմանիայում բնակվող սյունակագիր Ադամ Սարգիսը ներկայացրել է ամենատարբեր բնագավառներում Թուրքիայի զարգացմանը նպաստած հայերի մասին հոդված, որում պատմում է այն հայերի մասին, առանց որոնց Թուրքիան գուցե և չկայանար որպես պետություն:
Ստորև ներկայացնում ենք Ադամ Սարգիսի` թուրքական Aykiridogrular.com կայքում հրատարակված հոդվածի հայերեն թարգմանությունը:
«Ովքե՞ր են նպաստել թուրքական թատրոնի ստեղծմանը, ո՞վ է զարգացրել ժամանակակից թուրքերենը, ո՞վ է Աթաթուրքին զգուշացրել անգլիացիների կողմից նախապատրաստվող մահափորձի մասին: Կարծում եմ այս տեղեկությունները կիսելը օգտակար կլինի:
Մարտիրոս Մընակյան (1837-1920)
Թուրքական թատրոնի առաջին ներկայացուցիչներից մեկը` Մարտիրոս Մընակյանը առաջին անգամ բեմ է բարձրացել 1837 թ.-ին: 1862թ.-ին Մոլիերի «Ագահը» պիեսի հիման վրա բեմադրված ներկայացման մեջ խաղացել է երիտասարդ աղջիկ Գեսիրայի դերը, քանի որ այդ ժամանակ թուրքական թատրոնում կին դերասանուհի չէր գտնվել:
Հակոբ Վարդովյան (1840-1891)
Գյուլլու Յակուբ անվամբ հայտնի թատերական գործիչը 1860թ.-ին հիմնադրել է Օսմանյան թատրոնը և երկար տարիներ ղեկավարել այն: Կրթել է անթիվ թուրք թատերական գործիչների: Գյուլլու Յակուբը համարվում է Օսմանյան թատրոնի համար դեպի արևմտյան և եվրոպական թատրոն պատուհան բացողը:
Տիգրան Չուխաջյան (1837-1898)
Երաժիշտ, կոմպոզիտոր Տիգրան Չուխաջյանը ծնունդով Ստամբուլից էր, կրություն էր ստացել Միլանում և հետագայում կարևոր դեր է խաղացել օսմանյան օպերայի պատմության մեջ:
1870թ.-ին հեղինակել է մի շարք հայտնի օպերային ստեղծագործություններ, որոնց թվում է նաև
«Արիֆի սուտը» և «Արշակ Երկորդ» հայտնի օպերաները:
Չուխաջյանը Թուրքիայի օպերային թատրոնի հիմնադիրն է:
Հակոբ Մարթայան / Դիլաչար (1895-1979)
Թուրքական լեզվի ասոցիացիայի առաջին գլխավոր քարտուղար Հակոբ Մարթայանը, լեզվաբաններ Ստեփան Գուրդիքյանի և Սիմգեշյանի հետ միասին մասնակցելով 1932թ.-ին Ստամբուլի Դոլմաբահչե պալատում թուրքերեն լեզվին նվիրված առաջին կոնֆերանսին, հանդես է եկել «նոր» թուրքերենի մշակման վերաբերյալ մի շարք առաջարկներով: Կոնֆերանսին հայ լեզվաբանը մասնակցել է անձամբ Աթաթուրթի հրավերով: 1934թ.-ին Աթաթուրքը Հակոբ Մարթայանին է առաջարկում «Դիլաչար» (բառացիորեն նշանակում է լեզուն բացող) ազգանունը` արդի թուրքերեն լեզվի զարգացման մեջ ունեցած մեծ ավանդի համար: 1936-1951թթ.-ին Անկարայի համալսարանում, լեզվի, պատմության և թուրքագիտության դասեր տվող Դիլաչարը նպաստել է ժամանակակից թուրքերենի լատինատառ այբուբենի ստեղծմանը: 1942-1960թթ.-ին` թուրքերեն հանրագիտարանի պատրաստման ընթացքում եղել է գլխավոր խորհրդատու։
Պերճ Թյուրքեր Քերեստեջյան (1870-1949)
Պերճ Քերեստեջյանը թուրքերեն առաջին տնտեսական բառարանի ստեղծող Պետրոս Քերեստեջյանի որդին է: Երկար տարիներ ղեկավարել է Օսմանյան բանկը։ Աթաթուրքի՝ դեպի Սամսուն ճանապարհորդությունից առաջ հասցրել է վերջինիս զգուշացնել անգլիացիների կողմից Աթաթուրքի դեմ նախապատրաստվող մահափորձի մասին: Աթաթուրքը որպես շնորհակալություն վերջինիս շնորհել է Թյուրքեր ազգանունն ու նպաստել, որպեսզի Պերճ Քերեստեջյանը պատգամավորական մանդատ ստանա:
Էդգար Մանաս (1875-1964)
Ուսանել է Վենետիկի Մուրադ Ռաֆայելայանի անվան քոլեջում, այնուհետև ավարտել է Պադովայի կոնսերվատորիան: Կատարել է Թուրքիայի «Անկախության հիմն»-ի նոթագրումը: Աշխարահռչակ մի շարք դասական գործերի կողքին ունի նաև թուրքերեն և հայերեն բազմաթիվ ստեղծագործություններ:
Համբարձում Լիմոնջյան (1768-1839)
Հայտնի երգչախմբային ղեկավար Լիմոնջյանը թուրքական երաժշտության մեջ ներդրել է «Համբարձումյան նոտաներ»-ի համակարգը, որի շնորհիվ կարողացել է փրկել բազմաթիվ ժողովրդական երգեր: Թուրքիայի հայկական եկեղեցիներում մինչ օրս օգտագործվում են «Համբարձումյան նոտաներ»-ը»:
11:05
10:44
10:44
10:24
09:51
09:22
09:03
14:03
12:13
11:48
11:21
11:04
10:45
10:34
10:15
09:59
09:35
09:13
15:23
15:09
| երկ | երք | չրք | հնգ | ուրբ | շբթ | կրկ | |
| 1 | 2 | ||||||
| 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | |
| 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | |
| 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | |
| 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | |
| 31 | |||||||
10:00
09:36
09:19
09:02
09:44
09:18
09:02
09:39
09:18
09:02
09:55
09:42
09:18
09:02
09:34
09:18
09:02
09:38
09:19
09:02
09:52
09:36
09:19
09:02
09:36
09:15
09:02
09:36
09:19
09:13
09:01
09:47
09:35
09:17
09:02
09:33
09:16
09:02
09:48
09:34
09:16
09:02
09:49
09:36
09:15
09:55
09:42
09:33
09:19
09:02
