907 բանաձևի կարևորությունը ղարաբաղյան հակամարտության հարցում

05.05.17 | 18:15

907 բանաձևի կարևորությունը ղարաբաղյան հակամարտության հարցում Ամերիկյան սենատը իր 1991թ. մայիսի 17-ի բանաձևով դատապարտել է Ադրբեջանի վայրագ գործողությունները խաղաղ բնակչության նկատմամբ, ինչպես նաև Ղարաբաղի և Հայաստանի շրջափակումը: Իսկ 1992թ. հոկտեմբերի 24-ի 907 բանաձևը արգելեց ԱՄՆ-ի` որևէ ձևով աջակցության տրամադրումն Ադրբեջանին, մինչև որ վերջինս չդադարեցնի Հայաստանի և Լեռնային Ղարաբաղի դեմ շրջափակումը և ուժի կիրառումը:

Բաքուն պատրաստ է եղել 907 բանաձևի դիմաց կարևոր զիջումների գնալ: Իսկ թե ի՞նչ զիջումների է պատրաստ եղել Ադրբեջանը և ինչո՞ւ դա չիրականացավ, Slaq.am-ի հետ զրույցում մանրամասնում է քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանը:

-Այս 907 հոդվածի կամ բանաձևի դրույթների պատճառով Միացյալ նահանգները շուրջ 10 տարի չի կարողացել որևէ գործողություն իրականացնել Ադրբեջանում , այդ թվում նաև այնպիսի գործողոթյուն , որը բխում էր հենց ԱՄՆ-ի շահերից : Այսինքն` չէին կարողանում ռազմական օգնություն ցուցաբերեին , չէին կարողանում օգնել Իրանի հետ հարաբերություններում , Ադրբեջանի հետ որոշակի ծրագրեր իրականացնեին և այլն: Քանի որ 907 բանաձև նախաձեռնողները եղել են հայկական ազդեցության տակ գտնվող գործիչներ, այդ թվում` սենատոր Ջոն Քերրին , ով զբաղեցնում էր պետքարտուղարի պաշտոնը, հայկական կազմակերպությունները չէին թողնում, որ այդ հոդվածի ուժը կորցրած համարվեր: Սակայն և՛ ադրբեջանցիները, և՛ ԱՄՆ կառավարությունը աշխատում էին հակառակ ուղղությամբ` անելով ամեն բան, որպեսզի վերը նշված հոդվածը ուժը կորցրած ճանաչվի:

Եվ ստացվեց այնպես, որ բանակցությունների ժամանակ նաև այս հարցն է բարձրացվել. եթե հայկական կողմը զիջի 907 բանաձևը , ապա ադրբեջանական կողմը ղարաբաղյան հակամարտության հարցում նույնպես կարող է գնալ լուրջ զիջումների:

Ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ այդ ժամանակ շատ լուրջ բանակցային գործիք է եղել 907 բանաձևը:

Թե որքանով կարելի է վստահել Ադրբեջանին իր խոստումներով հանդերձ: Այս պարագայում խնդիրը ոչ թե Ադրբեջանն էր, որին բնականաբար վստահել չի կարելի, այլ Միացյալ նահանգները, որը մեզ այսքան ժամանակ հիմք չի տվել ենթադրելու, թե կարող էին իրենց խոստումը չպահել :

- Ձեր կարծքիով` ԵԱՀԿ-ում ԱՄՆ առաքելության երևանյան գրասենյակի փակման հայտարարությունը կարո՞ղ է հայ- ամերիկյան հարաբերություններում փոփոխություններ առաջ բերի: Ըստ շրջանառվող մեկնաբանությունների` սա պարտություն է հայկական դիվանագիտության համար, նաև վտանգավոր ղարաբաղյան հակամարտության կառավարման ու տարածաշրջանի ժողովրդավարական հեռանկարի առումով:

Ձեր կարծիքով` ի՞նչ կարելի է սպասել և հետագա ինչպիսի՞ զարգացումների ականատես կլինենք:

-Նախ գիտենք, որ ԵԱՀԿ-ն` որպես կազմակերպություն, ստեղծվել, զարգացել և կայացել է հենց Միացյալ նահանգների ակտիվ մասնակցությամբ , վերջիններս խորհրդային միության փլուզումից հետո ամեն ինչ անում են այդ կազմակերպությունը հզորացնելու համար և մշտապես ուշադրություն են դարձնում և դարձնելու ԵԱՀԿ-ին: Այս պահին իրականում շատ դժվար իրավիճակ է , ոչ ոք չի կարող ասել, թե ԱՄՆ նորընտիր նախագահ Դոնալդ Թրամփը ինչպիսի դիրքորոշում կունենա այս հարցի վերաբերյալ:

Եթե երևանյան գրասենյակը փակվի, որը ամենայն հավանականությամբ կլինի ամռանը կամ սեպտեմբեր ամսին: Այս պարագայում շտապողականություն չպետք է ցուցաբերել, քանզի ԱՄՆ կառավարությունը նոր է մտնում գործընթացների մեջ և շատ բան կարող է այստեղ փոփոխությունների ենթարկվել: Պետք է սպասենք և տեսնենք ինչ գործընթացներ են տեղի ունենում:

ԵԱՀԿ գրասենյակի փակումը չեմ համարում հայկական դիվանագիության կողմի պարտություն կամ ադրբեջանական դիվանագիտական հաղթանակ, քանի որ ԵԱՀԿ գրասենյակի փակումը դեռ վերջնական որոշում չէ: Կարծում եմ՝ ամերիկյան կողմը փնտրում է ճանապարհներ, մանդատի երկարացման համար: Մեծ հաշվով՝ ԵԱՀԿ-ն գոհ է Հայաստանի հետ իր հարաբերություններից և համագործակցությունից: Այս պարագայում Ադրբեջանն է որոշակի խանդի դրսևորում ցուցաբերում: Եվս մեկ կարևոր հանգամանք կարող ենք նշել, դա այն է, որ Հայաստանում անցկացվող ընտրություններից հետո ԵԱՀԿ-ի դիտորդները դրական գնահատական տվեցին ընտրություններին , իսկ Ադրբեջանում չի լինում և չպետք է մոռանանք, որ ԵԱՀԿ-ն Ադրբեջանի համար պրոբլեմատիկ է , որովհետև իրենք գիտեն, որ ցանկանում են փոխել Մինսկի խմբի ձևաչափը: