Հայաստանի ապագան ոզնու կծկումը չէ

24.06.16 | 16:59

Հռոմի Պապի հայաստանյան այցի զուգորդումը Եվրոպայի համար պատմական մեկ այլ իրադարձության՝ Մեծ Բրիտանիայի ԵՄ-ից դուրս գալու հանրաքվեի դրական արդյունքի, դրա առաջացրած աժիոտաժի հետ ևս մեկ անգամ վկայում է, նաև խորհրդանշում, թե Հայաստանն ինչ բախտորոշ ժամանակահատվածում է գտնվում և միաժամանակ հանդիսանում ոչ թե այս ամենի կողմնակի դիտորդը, այլ անմիջական մասնակիցը:

Այդ իրադարձությունները շոշափում են Հայաստանն անմիջականորեն, համաշխարհային փոփոխությունների ալիքը անմիջականորեն անցնում է նաև Հայաստանի վրայով՝ Հայաստանի համար կենսական իրողությունների եզրերը շոշափելով: Հայաստանը չի կարող դուրս լինել համաշխարհային այդ պրոցեսներից:

Միաժամանակ ինչքան մոտ է մեզ այդ ընդգրկումը, համաշխարհային այդ ալիքները որքան մոտ են հայաստանյան ափերին, այնքան առավել տեսանելի ու շոշափելի է դառնում հայաստանյան իրողությունների անհամարժեքությունը այդ ամենին: Որքան պարզ է դառնում, որ մենք մեծ աշխարհի անքակտելի մասն ենք և չենք կարող խուսափել, առանձնանալ, չենք կարող ծվարել և հուսալ, որ փոփոխությունները կշրջանցեն մեզ, այնքան առավել ակնհայտ է դառնում, թե ինչքան անպատրաստ ենք մենք այդ ամենին: Անպատրաստ ենք բոլոր առումներով:

Ապրիլյան պատերազմից հետո մենք շատ խոսեցինք դասերի մասին, շատ խոսեցինք, այսպես ասած, եզրահանգումների, հետևությունների մասին, պաշտպանությունն ու անվտանգությունը ամրացնելու մասին: Եվ այնպիսի տպավորություն ստեղծվեց, որ մեր խնդիրը այդ պատերազմն էր, և բավական է պատրաստ լինել նոր կամ հաջորդ պատերազմին, և կարող ենք համարել, որ արել ենք մեր անելիքը, արել ենք այն, ինչ պահանջվում է մեզանից: Մինչդեռ այդ պատերազմը մեր մեծ մարտահրավերների ու սպառնալիքների մի դրվագ է միայն, ողբերգական, ցավալի, վտանգավոր, սակայն մի դրվագ միայն: Եվ այդ դրվագը հետևանք դրվագ է, հետևանք այն իրականության, որ մենք մեր մեծ սպառնալիքների, համաշխարհային դինամիկ փոփոխությունների մեծ ալիքների ֆոնին մեզ զգում և պահում ենք չափազանց փոքրի նման, մեզ զգում և պահում ենք անկարողի նման, թույլի նման, մենք մտածում ենք փոքր:

Նեղացնելով մեր պատասխանատվության գիտակցումն ու շրջանակը որպես միջազգային անցուդարձի սուբյեկտ, համաշխարհային իրադարձությունների բաղադրիչ՝ մենք ակամա նվազեցնում ենք նաև մեր պատասխանատվությունը ներքին հարցերում: Սրանք շաղկապված իրողություններ են, որոնց կապը մենք զգում են արդեն հետևանքների տեսքով, ըստ էության՝ պոստֆակտում:

Մյուս կողմից նաև այս իրավիճակը փոխելու համար մեզ պետք է լայն մտածող, լայն ընդգրկում, աշխարհայացք ունեցող մարդկանցից կազմված էլիտա, իրական էլիտա, որը կփոխի հասարակության մտածողությունը, կբացի սահմանները, «համաշխարհային դավադրությամբ» տասնամյակներ շարունակ կերակրվող հասարակությունից կկերտի համաշխարհային մրցակցության պատրաստ և այդ մրցակցությունից չվախեցող հասարակություն, քաղաքացի:

Սա, իհարկե, հեշտ խնդիր չէ, սակայն միանգամայն իրականանալի է, եթե կա այդ խնդիրը հետապնդող էլիտա: Ահա դրա բացակայությունն է, որ զգացվում է Հայաստանում: Մենք ունենք առանձին անհատներ, բայց չունենք էլիտա, չունենք մարդիկ, որոնց միավորում է մի համակարգ, ոչ թե կառույց, այլ համակարգ, դաշտ, որտեղ նրանք գործում են, և որի սահմաններն ընդլայնում քայլ առ քայլ:

Մեր պաշտպանությունը ոզնու նման կծկվելու մեջ չէ: Մեր պաշտպանությունը բացվելն է, մեր պաշտպանությունը դաշնակցային միջավայր ձևավորելն է, հիմնված շահերի ու արժեքների, ոչ թե վախի վրա՝ առաջին հերթին իբրև դաշնակցից վախի, որի հետ հարաբերության առանցքային «փաստարկը» դիտվում է այն, որ նրա հետ խոսելը դժվար է, որ նա հանկարծ կարող է բարկանալ ու պատժել:

Այդ ամենը խարսխված է հենց «ուժեղի մոտ միշտ էլ թույլն» է մեղավոր փիլիսոփայության վրա, որի վրա դաստիարակվում են հայկական սերունդները: Մեզ պետք է փոխել դաստիարակության այդ կոդերը, մեզ պետք է դաստիարակել սերունդներ, որոնց համար ոչ թե ուժն է ծնում իրավունք, այլ իրավունքի գիտակցությունից է ծնվում ուժը և ճանաչվում աշխարհում: